Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg?

Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg? Bijvoorbeeld naar Curacao? Laat ik beginnen met iets persoonlijks: ik ben niet anti-Nederland. Mijn kritiek op het Nederlandse fiscale beleid komt niet voort uit afkeer van het land. Wel vraag ik mij af of Nederland voldoende beseft wat het doet wanneer het vermogen steeds nadrukkelijker als een beschikbare financieringsbron voor de overheid beschouwt. Een belastingstelsel moet rechtvaardig zijn. Daar hoort bij dat ook vermogende burgers bijdragen aan de samenleving. Maar rechtvaardigheid vraagt eveneens om redelijkheid, voorspelbaarheid en oog voor de gevolgen van beleid. Wie alleen berekent hoeveel een belastingmaatregel kan opleveren, zonder rekening te houden met de reacties van degenen die moeten betalen, maakt een onvolledige rekensom. De recente berichtgeving over box 3 illustreert het probleem. Volgens Accountancy Vanmorgen zou de coalitie willen overstappen naar een vermogenswinstbelasting, waarbij waardestijgingen in beginsel bij realisatie worden belast. De precieze inhoud van het nieuwe voorstel was bij publicatie echter nog niet bekend. Voorlopig gaat het dus om een politieke koers, waarvan de uitwerking nog moet blijken. Het verschil tussen vermogensaanwas en vermogenswinst is wezenlijk. Een jaarlijkse belasting over ongerealiseerde waardestijgingen kan een aanslag opleveren terwijl de belastingplichtige geen geld heeft ontvangen. Een hogere waarde op papier betaalt geen belastingrekening. Bij een vermogenswinstbelasting sluit het heffingsmoment doorgaans beter aan bij het moment waarop geld beschikbaar komt. Maar daarmee is de belangrijkste vraag nog niet beantwoord: welk fiscaal klimaat wil Nederland zijn burgers bieden? Vermogen bestaat niet uitsluitend uit geërfde rijkdom of speculatiewinsten. Het kan ook het resultaat zijn van tientallen jaren werken, ondernemen, sparen en risico dragen. Voor iemand die zijn onderneming heeft verkocht, kan dat vermogen bovendien de voorziening voor zijn oude dag vormen. Het verdient daarom een zorgvuldiger benadering dan de gedachte dat er bij vermogende burgers altijd nog wel iets te halen valt. Ook onzekerheid heeft een prijs. Mensen nemen financiële beslissingen voor de lange termijn. Zij willen weten waar zij aan toe zijn wanneer zij beleggen, investeren of hun pensioen organiseren. Wanneer de fiscale spelregels voortdurend ter discussie staan, wordt plannen moeilijker en kan het vertrouwen in de overheid afnemen. Daar komt bij dat burgers keuzes hebben. Verhuizen naar het buitenland is een ingrijpende stap, waarbij familie, taal, gezondheid en sociale banden zwaar wegen. Belastingen zijn zelden de enige reden om te vertrekken. Maar het fiscale klimaat kan wel de doorslag geven wanneer iemand toch al over een verhuizing nadenkt.

Ik beweer niet dat iedere vermogende Nederlander zijn koffers pakt. Evenmin bewijst de discussie over box 3 op zichzelf dat sprake is van een massale fiscale uittocht. Mijn zorg is dat Nederland het risico op vertrek onderschat. Wie dat risico serieus neemt, moet onderzoeken welke gevolgen het beleid heeft voor woonplaatskeuzes, investeringen en toekomstige belastingopbrengsten. Wanneer een vermogende burger vertrekt, verdwijnen overigens niet automatisch alle Nederlandse belastingclaims. Ook blijven investeringen niet noodzakelijkerwijs achterwege. Maar Nederland kan wel toekomstige bestedingen, nieuwe investeringen en een deel van zijn belastinggrondslag verliezen. Dat mogelijke verlies hoort thuis in de afweging. Solidariteit vraagt om bijdragen naar draagkracht. Zij vraagt ook om een overheid die zorgvuldig omgaat met degenen van wie zij die bijdragen verlangt. Een stabiel en evenwichtig belastingstelsel kan beide dienen. Mijn kritiek is daarom een oproep om verder te kijken dan de opbrengst van de volgende begroting. Nederland heeft er belang bij dat mensen er willen wonen, ondernemen, investeren en hun toekomst opbouwen. Ik ben niet anti-Nederland. Juist daarom vind ik dat Nederland zich moet afvragen of het met zijn fiscale beleid vermogende burgers aan zich bindt — of hun steeds meer redenen geeft om te vertrekken. peter.muller@mullertax.com