Admininistratie verwerpen en bewijslast omkeren: ook de inspecteur moet zijn huiswerk doen

Door mr. P.E. Muller – Muller & Associates, Curaçao Wanneer de Belastingdienst een boekenonderzoek instelt bij een ondernemer, kan dat tot onaangename verrassingen leiden. Niet zelden constateert de controlerend ambtenaar tekortkomingen in de administratie. Facturen ontbreken, kasregistraties zijn onvolledig of de aangegeven brutowinstmarge wijkt af van hetgeen de controleur gebruikelijk acht. Dat zijn omstandigheden die nader onderzoek kunnen rechtvaardigen. Maar daarmee is nog niet gezegd dat de gehele administratie als onbetrouwbaar terzijde mag worden geschoven. Toch lijkt de Belastingdienst soms de neiging te hebben om betrekkelijk snel tot verwerping van de administratie over te gaan, waarna een theoretische omzetberekening wordt opgesteld en de ondernemer wordt geconfronteerd met de zogenaamde omkering en verzwaring van de bewijslast. Ik kreeg binnen een week al twee van zulke gevallen binnen. Verwerping is een ingrijpende maatregel. De belastingplichtige moet dan immers overtuigend aantonen dat de door de inspecteur vastgestelde aanslag onjuist is. De vraag is echter of de Belastingdienst zich dan voldoende realiseert dat ook aan zijn eigen handelen juridische eisen worden gesteld. Artikel 43 van de Algemene landsverordening Landsbelastingen (ALL) verplicht ondernemers een administratie te voeren waaruit hun rechten en verplichtingen en de voor de belastingheffing relevante gegevens duidelijk blijken. De inrichting van die administratie moet aansluiten bij de aard en omvang van de onderneming. Van een grote supermarkt met een geautomatiseerd kassasysteem mag meer worden verwacht dan van een kleine zelfstandige ondernemer die zijn administratie gedeeltelijk handmatig bijhoudt. De wet verlangt een controleerbare administratie, maar schrijft niet voor dat iedere onderneming dezelfde administratieve organisatie moet hebben. Daarmee is een belangrijk uitgangspunt gegeven: de administratieplicht is geen abstracte norm die los van de feitelijke bedrijfsvoering kan worden beoordeeld. Niet iedere administratieve tekortkoming rechtvaardigt omkering Het constateren van fouten in een administratie betekent niet automatisch dat de administratie in haar geheel onbruikbaar is. Een administratie kan onvolkomenheden bevatten en desondanks voldoende betrouwbare gegevens opleveren om de verschuldigde belasting vast te stellen. Van belang zijn onder meer de aard van de tekortkomingen, hun omvang, de betrokken belastingjaren en de gevolgen voor de controleerbaarheid. Een ontbrekende factuur, een verkeerd geboekte kostenpost of een incidenteel kasverschil hoeft op zichzelf geen rechtvaardiging te vormen voor de conclusie dat de gehele omzetverantwoording onbetrouwbaar is. Anders kan het liggen wanneer primaire bescheiden structureel ontbreken, ontvangsten niet controleerbaar zijn en geen betrouwbare aansluiting tussen inkopen, verkopen en kasontvangsten mogelijk blijkt. De inspecteur dient dus concreet vast te stellen welke verplichtingen niet zijn nagekomen en waarom dat gevolgen heeft voor de belastingheffing. De omkering en verzwaring van de bewijslast is geregeld in artikel 30, zesde lid, ALL voor de bezwaarfase en artikel 31, derde lid, ALL voor de beroepsfase. Deze bepalingen verbinden gevolgen aan onder meer het niet doen van de vereiste aangifte en het niet volledig voldoen aan bepaalde fiscale verplichtingen, waaronder de administratieplicht. Wanneer de inspecteur de administratie onvoldoende betrouwbaar acht, wordt regelmatig een theoretische omzetberekening gemaakt. Daarbij wordt bijvoorbeeld uitgegaan van de geregistreerde inkopen, waarop vervolgens een veronderstelde brutowinstmarge wordt toegepast. Op zichzelf kan een dergelijke berekening een bruikbaar controlemiddel zijn. Het probleem ontstaat wanneer veronderstellingen worden gepresenteerd alsof het vaststaande feiten zijn. Een restaurant verkoopt bijvoorbeeld verschillende producten, elk met een eigen kostprijs en winstmarge. De marges op frisdranken, alcoholische dranken, vleesgerechten en overige maaltijden kunnen aanzienlijk uiteenlopen. Ook een aardige is een ijssalon waarbij het kan uitmaken hoe fysiek sterk men is bij het scheppen van ijs. Kracht kan de omvang van de inhoud van een zo een ijsscheplepel beinvloeden. Ook moet rekening worden gehouden met bederf, verspilling, personeelsmaaltijden, kortingen, gratis verstrekkingen en andere omstandigheden die de werkelijke omzet beïnvloeden. Een theoretische omzet die geen rekening houdt met dergelijke factoren, kan aanzienlijk afwijken van de werkelijkheid. Bovendien bestaat het risico dat de inspecteur een opslagpercentage op de inkoopprijs verwart met een brutowinstmarge berekend over de verkoopprijs. Een product dat voor Cg 10 wordt ingekocht en voor Cg 15 wordt verkocht, kent een opslag op de inkoopprijs van 50%, maar een brutowinstmarge op de omzet van slechts 33,33%. Dat verschil is bepaald niet academisch. Bij toepassing op de totale inkoopwaarde van een onderneming kan een onjuiste berekeningswijze tot zeer aanzienlijke belastingcorrecties leiden. Ook bij omkering moet de inspecteur redelijk schatten Een hardnekkig misverstand is dat de inspecteur, zodra omkering en verzwaring van de bewijslast van toepassing is, vrij spel heeft. Dat is niet het geval. Ook dan mag de belastingaanslag niet berusten op willekeur. De inspecteur moet zijn correcties baseren op een redelijke schatting. Dat betekent dat een voldoende feitelijke grondslag aanwezig moet zijn voor de gehanteerde uitgangspunten. Een theoretische omzetberekening die uitsluitend berust op algemene aannames over gebruikelijke winstmarges, zonder behoorlijke aansluiting bij de onderzochte onderneming, kan tekortschieten. In een recente bevestigde het Gerecht in eerste aanleg van Curaçao dat omkering en verzwaring kan volgen op schending van de administratie- en bewaarplicht. Het Gerecht beoordeelde daarbij ook of de inspecteur een redelijke schatting had gemaakt. De bewijslast van de belastingplichtige wordt dus weliswaar zwaarder, maar de verplichting van de inspecteur om zijn aanslag redelijk te onderbouwen verdwijnt niet. 1. De conclusie wordt getrokken voordat het onderzoek is afgerond Soms ontstaat tijdens een boekenonderzoek al in een vroeg stadium de overtuiging dat de administratie ondeugdelijk is. Vervolgens worden alle verdere bevindingen vanuit dat uitgangspunt beoordeeld. Dit brengt het risico van cirkelredeneringen met zich mee. De administratie wordt onbetrouwbaar geacht omdat de theoretisch berekende omzet afwijkt van de aangegeven omzet. Vervolgens wordt de theoretische berekening als juist beschouwd omdat de administratie immers onbetrouwbaar zou zijn. Een dergelijke redenering kan zichzelf niet dragen. 2. De inspecteur houdt onvoldoende rekening met de feitelijke bedrijfsvoering Iedere onderneming kent haar eigen economische werkelijkheid. Een theoretische berekening die uitgaat van standaardmarges zonder rekening te houden met de bijzondere omstandigheden van een onderneming, kan een onjuist beeld opleveren. De inspecteur moet zijn aannames daarom kunnen verklaren en onderbouwen. 3. Bevindingen worden zonder voldoende onderbouwing geëxtrapoleerd Een andere veelvoorkomende valkuil is dat tekortkomingen die in een bepaalde periode worden geconstateerd, zonder nader onderzoek worden doorgetrokken naar andere perioden of belastingjaren. Dat kan onder omstandigheden gerechtvaardigd zijn, maar dan moet voldoende aannemelijk zijn dat de vastgestelde situatie ook gedurende die andere perioden bestond. Het enkele feit dat tijdens een controle in 2026 administratieve tekortkomingen worden aangetroffen, bewijst nog niet dat dezelfde tekortkomingen zich in 2022 of 2023 in dezelfde omvang hebben voorgedaan. 4. De reactie van de belastingplichtige wordt onvoldoende onderzocht Een boekenonderzoek hoort geen eenrichtingsverkeer te zijn. Wanneer een ondernemer kostprijsberekeningen, aanvullende facturen of verklaringen over zijn bedrijfsvoering overlegt, moet de inspecteur deze gegevens serieus beoordelen. Dat betekent niet dat de inspecteur iedere verklaring zonder meer moet accepteren. Maar hij behoort wel kenbaar te maken waarom hij een verklaring of tegenberekening onvoldoende overtuigend acht. Het zonder behoorlijke motivering terzijde schuiven van controleerbare gegevens kan afbreuk doen aan de zorgvuldigheid van de aanslagregeling. 5. De inspecteur verwart administratieve onvolkomenheden met verzwegen omzet Een gebrekkige administratie is niet noodzakelijk hetzelfde als een onjuiste aangifte. Het ontbreken van bepaalde administratieve bescheiden kan de controle bemoeilijken. Daaruit volgt echter niet zonder meer dat omzet is verzwegen. De inspecteur moet onderscheid maken tussen de vaststelling dat een administratieve verplichting is geschonden en de vaststelling dat daadwerkelijk te weinig belasting is aangegeven.

Dat onderscheid is ook van belang voor de motivering en omvang van eventuele correcties. De belastingplichtige staat niet machteloos Hoewel omkering en verzwaring van de bewijslast de procespositie van de belastingplichtige aanzienlijk verzwakt, betekent dit niet dat tegen een aanslag geen verweer meer mogelijk is. De ondernemer kan allereerst bestrijden dat aan de wettelijke voorwaarden voor omkering is voldaan. Daarnaast kan hij de redelijkheid van de schatting aanvechten. Hij kan bijvoorbeeld aantonen dat bepaalde inkopen niet tot belaste omzet hebben geleid, dat de gehanteerde winstmarges onrealistisch zijn of dat de inspecteur rekenfouten heeft gemaakt. Ook kan hij aanvullende gegevens aanleveren waarmee de werkelijke omzet en winst alsnog controleerbaar worden. Daarbij moet wel onderscheid worden gemaakt tussen het aantonen dat de schatting willekeurig of onredelijk is en het voldoen aan de verzwaarde bewijslast om de onjuistheid van de aanslag overtuigend aan te tonen. Het Gerecht in eerste aanleg van Curaçao liet in een andere recente uitspraak, naheffingsaanslagen omzetbelasting in stand omdat de belanghebbende, bij toepasselijke omkering en verzwaring, niet met concrete controleerbare gegevens overtuigend had aangetoond dat de berekening van de inspecteur onjuist was. Een belastingcorrectie is nog geen bewijs van opzet Een afzonderlijk aandachtspunt betreft de belastingboeten. In de praktijk worden naar aanleiding van boekenonderzoeken regelmatig vergrijpboeten opgelegd. Daarbij mag niet uit het oog worden verloren dat de voorwaarden voor het opleggen van een boete afzonderlijk moeten worden beoordeeld. Dat een administratie tekortkomingen vertoont, betekent niet automatisch dat de ondernemer opzettelijk een onjuiste aangifte heeft gedaan. Evenmin kan uit de enkele toepassing van omkering en verzwaring van de bewijslast worden afgeleid dat sprake is van opzet of grove schuld. De inspecteur moet de feiten en omstandigheden die het verwijt van opzet of grove schuld dragen zelfstandig onderbouwen. Dat onderscheid is fundamenteel. De omkering en verzwaring van de bewijslast betreft de vaststelling van de belastingschuld. Het opleggen van een vergrijpboete heeft een bestraffend karakter, waarvoor eigen bewijsrechtelijke waarborgen gelden. De verplichtingen van de Belastingdienst De administratieplicht wordt in discussies over boekenonderzoeken doorgaans uitvoerig benadrukt. Veel minder aandacht wordt besteed aan de verplichtingen die op de Belastingdienst zelf rusten. Ook de inspecteur moet zorgvuldig handelen, relevante informatie onderzoeken, zijn conclusies deugdelijk motiveren en de belastingplichtige een behoorlijke gelegenheid geven om op zijn bevindingen te reageren. Een belastingcontrole is immers geen zoektocht naar het hoogst mogelijke bedrag aan belastingcorrecties. Het doel behoort te zijn de materieel verschuldigde belasting zo juist mogelijk vast te stellen. Daarbij past niet dat uitsluitend aandacht wordt besteed aan omstandigheden die een hogere aanslag rechtvaardigen, terwijl gegevens die in het voordeel van de belastingplichtige spreken buiten beschouwing blijven. Een kritische en onafhankelijke beoordeling van alle relevante omstandigheden is noodzakelijk. Ondernemers doen er verstandig aan hun administratie zorgvuldig in te richten en hun primaire bescheiden te bewaren. Wie aan die verplichtingen onvoldoende aandacht besteedt, loopt het risico dat de Belastingdienst zijn administratie verwerpt en dat omkering en verzwaring van de bewijslast wordt toegepast. Maar ook de Belastingdienst heeft verantwoordelijkheden. Het verwerpen van een administratie is geen vrijbrief om vervolgens naar believen theoretische omzetten en winsten vast te stellen. De inspecteur moet zijn onderzoek zorgvuldig uitvoeren, zijn aannames onderbouwen en rekening houden met de economische werkelijkheid van de onderzochte onderneming. Juist wanneer de bewijslast van de belastingplichtige wordt verzwaard, is het van groot belang dat de inspecteur zijn eigen verplichtingen nauwgezet naleeft. Want wie van een ondernemer verlangt dat hij zijn administratie op orde heeft, mag verwachten dat de Belastingdienst zijn eigen huiswerk eveneens behoorlijk doet. mr. P.E. Muller Muller & Associates – Curaçao

PENSIOENOPBOUW IN EIGEN BEHEER

In 2001 kreeg ons kantoor er een client bij. Hij was wat gefrustreerd geraakt bij het grote kantoor waar hij eerst client was. Wat was er gebeurd. De man was directeur-grootaandeelhouder en bouwde zelf zijn pensioen op; in eigen beheer zoals dat heet.

Dat mocht van onze fiscus in die tijd enkel in stichtingen en deze stichtingen waren vrijgesteld van de heffing van winstbelasting. Dat veranderde -als ik het mij goed herinner in dat jaar 2001. Pensioenstichtingen werden onderworpen aan de heffing van winstbelasting. Ik ben in veel gevallen niet zo een fan van stichtigen omdat er situaties kunnen ontstaan waarbij niemand nog toegang heeft tot het stichtingsvermogen. Nu deze stichtingen onderworpen werden aan winstbelasting stond er in mijn beleving dan ook niets aan in de weg om iets anders te verzinnen. Ik overtuigde mijn nieuwe client er van om de stichting om te zetten naar een besloten vennootschap en adviseerde hem tevens om zijn kinderen tot aandeelhouder te maken. Het naarste woord in ons vak is "sterftewinst" dat ontstaat doordat iemand overlijdt voordat zijn volledige pensioen is uitgekeerd. Door de kinderen aandeelhouder te maken hebben zij altijd toegang tot het pensioenvermogen mocht er sterftewinst ontstaan. Een dergelijke omzetting vereist echter notariele tussenkomst. Dus mijn toen favoriete notaris (inmiddels met welverdiend pensioen) maakt een akte. Maar toen waren we er nog niet; de rechter moet toestemming geven voor de omzetting. De notaris en ik zitten derhalve voor de rechter en die stelde 1 vraag: "Waar is de belanghebbende?" Wij zeiden dat de man waarschijnlijk thuis zou zijn. Of wij dan een volmacht hadden? Die hadden we niet. De notaris vervolgde met op te merken dat hij notaris was. Antwoord van de rechter: "niets mee te maken." Ik meldde toen dat ik als belastingadviseur op grond wat obscure artikelen in de Advocatenlandsverordening was toegelaten om te procederen en dat ik geen volmacht hoefde te overleggen. Dat sloeg eigenlijk nergens op want ik was toegelaten voor belastingzaken en we zaten voor een civiele rechter. Maar de rechter vond het prima en zette een handtekening waardoor wij verder konden met de omzetting. U zult begrijpen dat ik de notaris nog jaren hebben lopen zieken met die opmerking van de rechter.

WAARSCHUWING/WARNING: DEADLINE 2025 PROFIT TAX RETURN; DEFINITIEVE AANGIFTE WINSTBELASTING 2025

INTERNE COMPENSATIE IN HET BELASTINGRECHT. JE GELIJK HALEN ZONDER DAT DE BELASTING VERMINDERT

Een bezwaarschrift indienen tegen een belastingaanslag kan soms een merkwaardig resultaat opleveren. Je hebt gelijk, de inspecteur erkent dat zelfs, maar de aanslag gaat toch niet omlaag. Welkom bij de interne compensatie. Interne compensatie houdt kort gezegd in dat de inspecteur een onjuiste correctie kan laten vallen, maar daar een andere correctie tegenover kan zetten. Zolang het eindbedrag van de aanslag niet hoger wordt, kan dat in beginsel worden toegestaan. Een simpel voorbeeld. De inspecteur verhoogt bij het vaststellen van een aanslag de winst met 100.000 omdat hij vindt dat bepaalde kosten niet aftrekbaar zijn. De belastingplichtige maakt bezwaar en toont overtuigend aan dat die kosten wel degelijk aftrekbaar zijn. Je zou dan verwachten dat de aanslag wordt verminderd. Maar tijdens de bezwaarprocedure ontdekt de inspecteur dat ergens anders 100.000 aan inkomsten niet in de aangifte is opgenomen. Hij kan dan zeggen: mijn oorspronkelijke correctie was inderdaad verkeerd, maar ik handhaaf de aanslag vanwege die andere post. Dat is interne compensatie. Het aardige – of voor de belastingplichtige misschien minder aardige – is dat een belastingaanslag juridisch als één geheel wordt beschouwd. Een bezwaar tegen een aanslag opent daardoor in beginsel ook de mogelijkheid om naar andere onderdelen van die aanslag te kijken. Daarbij geldt wel een belangrijke grens: het verbod van "reformatio in peius". Die Latijnse uitdrukking betekent dat iemand door het instellen van bezwaar of beroep niet in een slechtere positie mag komen te verkeren dan wanneer hij geen bezwaar of beroep had ingesteld. Anders gezegd: interne compensatie mag ertoe leiden dat een aanslag niet wordt verlaagd, maar zij mag er niet toe leiden dat de aanslag juist hoger wordt. De inspecteur mag dus als het ware met correcties schuiven, maar niet onbeperkt. Valt een correctie van 100.000 weg en vindt hij elders een correctie van 60.000, dan kan hij die 60.000 intern compenseren. Maar hij kan de aanslag via die weg niet ineens verhogen met nog eens 20.000. Ook in beroep kan de inspecteur zich op interne compensatie beroepen. De belastingrechter kan dus oordelen dat de belastingplichtige op een bepaald punt volledig gelijk heeft en de aanslag toch in stand laten omdat op een ander punt een correctie terecht is. Dat voelt voor een belastingplichtige soms merkwaardig. Je wint de discussie, maar financieel verandert er niets. Interne compensatie is daarmee ook iets anders dan navordering of naheffing. Bij interne compensatie gaat het om de vraag of de reeds opgelegde aanslag op andere gronden in stand kan blijven. Wil de inspecteur méér belasting heffen dan het bedrag dat voorligt, dan komt hij in beginsel in een ander juridisch regime terecht en zal hij moeten voldoen aan de voorwaarden die daarvoor gelden. Dat betekent overigens niet dat de inspecteur onbeperkt nieuwe konijnen uit de hoge hoed mag toveren. Er zijn grenzen. Zo kan interne compensatie problematisch worden wanneer de inspecteur een bepaald standpunt uitdrukkelijk heeft prijsgegeven. Ook de goede procesorde speelt een rol. Een inspecteur die pas tijdens de zitting met een volledig nieuwe correctie komt waarvoor uitgebreid nieuw feitenonderzoek nodig is, kan niet zonder meer verwachten dat de rechter die nog accepteert. De belastingplichtige moet voldoende gelegenheid krijgen om zich tegen de nieuwe grond te verdedigen. Daarnaast blijven uiteraard de algemene beginselen van behoorlijk bestuur gelden. Denk bijvoorbeeld aan het vertrouwensbeginsel. Wanneer de inspecteur bewust en duidelijk heeft aangegeven dat een bepaalde post wordt geaccepteerd, kan hij daar niet altijd later via interne compensatie op terugkomen. Of daarvan sprake is, hangt sterk af van de feiten en vooral van wat de inspecteur precies heeft gezegd of gedaan. Voor de praktijk is interne compensatie vooral een waarschuwing. Wie bezwaar maakt tegen één onderdeel van een aanslag, moet zich realiseren dat daarmee soms ook andere onderdelen opnieuw in beeld komen. Een bezwaarschrift is dus niet altijd uitsluitend een aanval op de correctie van de inspecteur. Het kan ook aanleiding zijn voor de inspecteur om nog eens naar het gehele dossier te kijken. Dat betekent niet dat men dan maar geen bezwaar moet maken. Een onjuiste aanslag moet uiteraard worden bestreden. Maar vóór indiening is het verstandig om de aangifte nog eens volledig door te lopen. Is er ergens nog een zwakke plek? Is een aftrekpost discutabel? Zijn alle inkomsten aangegeven? Zijn waarderingen verdedigbaar? Dat voorkomt dat een gewonnen discussie uiteindelijk toch niets oplevert.

Interne compensatie is daarmee een van die typisch fiscale leerstukken waarbij een belastingplichtige na afloop kan zeggen: “Maar ik had toch gelijk?” Ja. Alleen niet genoeg om minder belasting te betalen. Bezwaar-en-beroep kunnen derhalve leiden tot een pyrrusoverwinning. Peter Muller Belastingadviseur Curacao peter.muller@mullertax.com

Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg?

Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg? Bijvoorbeeld naar Curacao? Laat ik beginnen met iets persoonlijks: ik ben niet anti-Nederland. Mijn kritiek op het Nederlandse fiscale beleid komt niet voort uit afkeer van het land. Wel vraag ik mij af of Nederland voldoende beseft wat het doet wanneer het vermogen steeds nadrukkelijker als een beschikbare financieringsbron voor de overheid beschouwt. Een belastingstelsel moet rechtvaardig zijn. Daar hoort bij dat ook vermogende burgers bijdragen aan de samenleving. Maar rechtvaardigheid vraagt eveneens om redelijkheid, voorspelbaarheid en oog voor de gevolgen van beleid. Wie alleen berekent hoeveel een belastingmaatregel kan opleveren, zonder rekening te houden met de reacties van degenen die moeten betalen, maakt een onvolledige rekensom. De recente berichtgeving over box 3 illustreert het probleem. Volgens Accountancy Vanmorgen zou de coalitie willen overstappen naar een vermogenswinstbelasting, waarbij waardestijgingen in beginsel bij realisatie worden belast. De precieze inhoud van het nieuwe voorstel was bij publicatie echter nog niet bekend. Voorlopig gaat het dus om een politieke koers, waarvan de uitwerking nog moet blijken. Het verschil tussen vermogensaanwas en vermogenswinst is wezenlijk. Een jaarlijkse belasting over ongerealiseerde waardestijgingen kan een aanslag opleveren terwijl de belastingplichtige geen geld heeft ontvangen. Een hogere waarde op papier betaalt geen belastingrekening. Bij een vermogenswinstbelasting sluit het heffingsmoment doorgaans beter aan bij het moment waarop geld beschikbaar komt. Maar daarmee is de belangrijkste vraag nog niet beantwoord: welk fiscaal klimaat wil Nederland zijn burgers bieden? Vermogen bestaat niet uitsluitend uit geërfde rijkdom of speculatiewinsten. Het kan ook het resultaat zijn van tientallen jaren werken, ondernemen, sparen en risico dragen. Voor iemand die zijn onderneming heeft verkocht, kan dat vermogen bovendien de voorziening voor zijn oude dag vormen. Het verdient daarom een zorgvuldiger benadering dan de gedachte dat er bij vermogende burgers altijd nog wel iets te halen valt. Ook onzekerheid heeft een prijs. Mensen nemen financiële beslissingen voor de lange termijn. Zij willen weten waar zij aan toe zijn wanneer zij beleggen, investeren of hun pensioen organiseren. Wanneer de fiscale spelregels voortdurend ter discussie staan, wordt plannen moeilijker en kan het vertrouwen in de overheid afnemen. Daar komt bij dat burgers keuzes hebben. Verhuizen naar het buitenland is een ingrijpende stap, waarbij familie, taal, gezondheid en sociale banden zwaar wegen. Belastingen zijn zelden de enige reden om te vertrekken. Maar het fiscale klimaat kan wel de doorslag geven wanneer iemand toch al over een verhuizing nadenkt.

Ik beweer niet dat iedere vermogende Nederlander zijn koffers pakt. Evenmin bewijst de discussie over box 3 op zichzelf dat sprake is van een massale fiscale uittocht. Mijn zorg is dat Nederland het risico op vertrek onderschat. Wie dat risico serieus neemt, moet onderzoeken welke gevolgen het beleid heeft voor woonplaatskeuzes, investeringen en toekomstige belastingopbrengsten. Wanneer een vermogende burger vertrekt, verdwijnen overigens niet automatisch alle Nederlandse belastingclaims. Ook blijven investeringen niet noodzakelijkerwijs achterwege. Maar Nederland kan wel toekomstige bestedingen, nieuwe investeringen en een deel van zijn belastinggrondslag verliezen. Dat mogelijke verlies hoort thuis in de afweging. Solidariteit vraagt om bijdragen naar draagkracht. Zij vraagt ook om een overheid die zorgvuldig omgaat met degenen van wie zij die bijdragen verlangt. Een stabiel en evenwichtig belastingstelsel kan beide dienen. Mijn kritiek is daarom een oproep om verder te kijken dan de opbrengst van de volgende begroting. Nederland heeft er belang bij dat mensen er willen wonen, ondernemen, investeren en hun toekomst opbouwen. Ik ben niet anti-Nederland. Juist daarom vind ik dat Nederland zich moet afvragen of het met zijn fiscale beleid vermogende burgers aan zich bindt — of hun steeds meer redenen geeft om te vertrekken. Over de auteur Peter Muller is fiscaal jurist en belastingadviseur bij Muller & Associates op Curaçao. Hij adviseert sinds 1995 over Curaçaose en internationale belastingzaken en procedeert in fiscale geschillen. www.mullertax.com peter.muller@mullertax.com

Box 3: de fiscus kan niet leven van papieren winst, de belegger evenmin

De Nederlandse politiek lijkt opnieuw van koers te veranderen met box 3. Volgens Accountancy Vanmorgen zou de coalitie nu kiezen voor een vermogenswinstbelasting en afzien van belasting over nog niet gerealiseerde waardestijgingen. De precieze uitwerking is echter nog niet openbaar. Van een definitief nieuw stelsel is dus geen sprake. Het bericht wordt gepresenteerd als een beweging naar rechts. Maar achter dat politieke etiket schuilt een principiële fiscale vraag: wanneer behoort een waardestijging tot het inkomen waarover belasting moet worden betaald? Meer waard, maar niets ontvangen Bij een vermogensaanwasbelasting wordt een waardestijging jaarlijks belast, ook wanneer de belegger niets heeft verkocht. Een vermogenswinstbelasting verschuift dat moment in beginsel naar de verkoop. Rente, dividend en andere reguliere inkomsten kunnen daarbij gewoon jaarlijks worden belast. Het wetsvoorstel dat bij de Eerste Kamer ligt, combineert beide systemen: vermogensaanwas als hoofdregel en vermogenswinst voor onder meer onroerende zaken.

Dat verschil in heffingsmoment is voor de belastingplichtige bepaald geen detail. Stel dat een aandelenportefeuille stijgt van € 100.000 naar € 120.000, zonder verkoop of dividenduitkering. Er is dan € 20.000 aan waardestijging, maar geen extra geld op de bankrekening. Een belastingaanslag moet ondertussen wel met echt geld worden betaald. Bij beursgenoteerde aandelen kan de belegger een gedeelte verkopen. Maar daarmee beïnvloedt de belastingheffing zijn beleggingsbeslissing. En wanneer de koers vervolgens daalt, blijkt hoe kwetsbaar het belasten van tussentijdse waardestijgingen kan zijn. Een behoorlijke verliesverrekening is dan essentieel. Waarom geldt draagkracht niet overal hetzelfde? De Raad van State heeft bovendien gewezen op de verschillen tussen de boxen. Voor dezelfde vermogensbestanddelen kan het heffingsmoment uiteenlopen, afhankelijk van de box waarin zij vallen. De Raad vraagt waarom ongerealiseerde waardestijgingen in box 3 wel worden belast, terwijl voor vermogenswinsten in box 1 en box 2 in beginsel bij realisatie wordt aangesloten. Zulke verschillen kunnen ook fiscale structuurkeuzes uitlokken. Die kritiek verdient meer aandacht dan de vraag welke politieke partij zich winnaar mag noemen. Een belastingstelsel moet een overtuigende verklaring bieden voor verschillen in behandeling. Belasten bij verkoop heeft ook een prijs Een vermogenswinstbelasting kent eveneens nadelen. Wie belasting kan uitstellen door niet te verkopen, krijgt een fiscale reden om een belegging langer vast te houden. Ook moeten aankoopprijzen, latere investeringen en eerdere transacties soms jarenlang worden bijgehouden. De Raad van State bespreekt deze uitvoeringsproblemen en het risico van uitstelgedrag. Een verschuiving naar heffing bij verkoop vraagt daarom om zorgvuldige regels voor verliezen, schenking, overlijden en emigratie. Anders ontstaat een stelsel waarin gerealiseerde winst wordt belast, maar bepaalde waardestijgingen langdurig buiten bereik blijven. De begroting is geen definitie van inkomen Voor mij weegt zwaar dat een belastingplichtige belasting moet kunnen betalen uit opbrengsten die daadwerkelijk beschikbaar zijn. Dat pleit voor heffing over waardestijgingen bij realisatie, met een evenwichtige behandeling van verliezen. De overheid heeft begrijpelijkerwijs behoefte aan voorspelbare inkomsten. Maar de gewenste belastingopbrengst mag niet bepalen wat als inkomen wordt aangemerkt. Eerst moet er een verdedigbaar stelsel liggen; vervolgens moet de begroting daarop worden afgestemd. De fiscus kan zijn uitgaven niet betalen met papieren winst. Van de belegger mag evenmin worden verwacht dat hij dat wel kan. Over de auteur Peter Muller is fiscaal jurist en belastingadviseur bij Muller & Associates op Curaçao. Hij adviseert sinds 1995 over Curaçaose en internationale belastingzaken en procedeert in fiscale geschillen. www.mullertax.com

EMIGREREN NAAR CURACAO: VERGEET DE NEDERLANDSE AOW NIET!

omatisch dat de Nederlandse AOW-verzekering eindigt. De feitelijke situatie en de toepasselijke verzekeringsregels zijn bepalend. Voor iemand die daadwerkelijk niet meer verzekerd is, zijn de financiële gevolgen echter eenvoudig te berekenen. Voor ieder niet-verzekerd jaar wordt de uiteindelijke AOW met 2% verminderd. Tien jaar buiten de Nederlandse AOW-verzekering betekent dus in beginsel 20% minder AOW. Twintig jaar betekent 40% minder. Dat kan behoorlijk aantikken. Vooral mensen die relatief jong naar Curaçao zijn verhuisd, ontdekken soms pas vlak voor hun pensioendatum dat hun Nederlandse AOW aanzienlijk lager is dan zij hadden verwacht. De verhuizing naar Curaçao betekent overigens niet dat reeds opgebouwde AOW-rechten verdwijnen. Wie AOW heeft opgebouwd, kan die uitkering in beginsel ook ontvangen terwijl hij op Curaçao woont. De SVB behandelt wonen in het Caribische deel van het Koninkrijk voor de AOW wel als wonen buiten Nederland. De wijze van uitbetaling en de inhoudingen kunnen daardoor verschillen van de situatie van een AOW-gerechtigde die in Nederland woont. Een ander punt dat vaak wordt vergeten, is de mogelijkheid van vrijwillige verzekering. Wie Nederland verlaat en daardoor niet langer verplicht verzekerd is voor de AOW, kan onder voorwaarden de verzekering vrijwillig voortzetten. Daarbij geldt een belangrijke termijn: volgens de SVB moet men zich in beginsel binnen één jaar nadat de verplichte verzekering is geëindigd aanmelden. Daar staat uiteraard een premie tegenover. In 2026 bedraagt de premie voor vrijwillige AOW-verzekering 17,9% van het relevante inkomen, waarbij een minimum- en maximumpremie gelden. Voor 2026 noemt de SVB bedragen van minimaal € 569 en maximaal € 5.693 per jaar. Of vrijwillig verzekeren financieel aantrekkelijk is, hangt sterk af van leeftijd, inkomen, het aantal nog op te bouwen jaren en de persoonlijke omstandigheden. Dat is dus geen beslissing die uitsluitend op basis van het premiebedrag moet worden genomen. Er is bovendien nog een praktisch verschil tussen emigreren vóór en ná de AOW-leeftijd. Wie al AOW ontvangt en daarna naar het buitenland verhuist, houdt in beginsel zijn opgebouwde rechten. Wel kunnen het nettobedrag, de inhoudingen, de wijze van betaling en administratieve verplichtingen veranderen. Zo kan de SVB in bepaalde gevallen een levensbewijs verlangen.

Wie daarentegen vóór de AOW-leeftijd naar Curaçao verhuist, moet vooral kijken naar de vraag of hij na emigratie nog voor de Nederlandse AOW verzekerd blijft. Is dat niet het geval, dan stopt vanaf dat moment de verdere opbouw. Dat verschil lijkt eenvoudig, maar wordt in de praktijk nogal eens over het hoofd gezien. De conclusie is daarom niet dat emigreren naar Curaçao slecht is voor uw AOW. De juiste conclusie is dat emigratie gevolgen kán hebben voor de verdere opbouw van uw Nederlandse AOW. Wie overweegt Nederland te verlaten, doet er daarom verstandig aan vóór vertrek vast te stellen hoeveel AOW inmiddels is opgebouwd, of de verzekeringsplicht na emigratie eindigt en of vrijwillige voortzetting mogelijk en zinvol is. De zon op Curaçao is gratis. Een ontbrekend stukje AOW helaas niet. peter.muller@mullertax.com