PENSIOENOPBOUW IN EIGEN BEHEER

In 2001 kreeg ons kantoor er een client bij. Hij was wat gefrustreerd geraakt bij het grote kantoor waar hij eerst client was. Wat was er gebeurd. De man was directeur-grootaandeelhouder en bouwde zelf zijn pensioen op; in eigen beheer zoals dat heet.

Dat mocht van onze fiscus in die tijd enkel in stichtingen en deze stichtingen waren vrijgesteld van de heffing van winstbelasting. Dat veranderde -als ik het mij goed herinner in dat jaar 2001. Pensioenstichtingen werden onderworpen aan de heffing van winstbelasting. Ik ben in veel gevallen niet zo een fan van stichtigen omdat er situaties kunnen ontstaan waarbij niemand nog toegang heeft tot het stichtingsvermogen. Nu deze stichtingen onderworpen werden aan winstbelasting stond er in mijn beleving dan ook niets aan in de weg om iets anders te verzinnen. Ik overtuigde mijn nieuwe client er van om de stichting om te zetten naar een besloten vennootschap en adviseerde hem tevens om zijn kinderen tot aandeelhouder te maken. Het naarste woord in ons vak is "sterftewinst" dat ontstaat doordat iemand overlijdt voordat zijn volledige pensioen is uitgekeerd. Door de kinderen aandeelhouder te maken hebben zij altijd toegang tot het pensioenvermogen mocht er sterftewinst ontstaan. Een dergelijke omzetting vereist echter notariele tussenkomst. Dus mijn toen favoriete notaris (inmiddels met welverdiend pensioen) maakt een akte. Maar toen waren we er nog niet; de rechter moet toestemming geven voor de omzetting. De notaris en ik zitten derhalve voor de rechter en die stelde 1 vraag: "Waar is de belanghebbende?" Wij zeiden dat de man waarschijnlijk thuis zou zijn. Of wij dan een volmacht hadden? Die hadden we niet. De notaris vervolgde met op te merken dat hij notaris was. Antwoord van de rechter: "niets mee te maken." Ik meldde toen dat ik als belastingadviseur op grond wat obscure artikelen in de Advocatenlandsverordening was toegelaten om te procederen en dat ik geen volmacht hoefde te overleggen. Dat sloeg eigenlijk nergens op want ik was toegelaten voor belastingzaken en we zaten voor een civiele rechter. Maar de rechter vond het prima en zette een handtekening waardoor wij verder konden met de omzetting. U zult begrijpen dat ik de notaris nog jaren hebben lopen zieken met die opmerking van de rechter.

WAARSCHUWING/WARNING: DEADLINE 2025 PROFIT TAX RETURN; DEFINITIEVE AANGIFTE WINSTBELASTING 2025

INTERNE COMPENSATIE IN HET BELASTINGRECHT. JE GELIJK HALEN ZONDER DAT DE BELASTING VERMINDERT

Een bezwaarschrift indienen tegen een belastingaanslag kan soms een merkwaardig resultaat opleveren. Je hebt gelijk, de inspecteur erkent dat zelfs, maar de aanslag gaat toch niet omlaag. Welkom bij de interne compensatie. Interne compensatie houdt kort gezegd in dat de inspecteur een onjuiste correctie kan laten vallen, maar daar een andere correctie tegenover kan zetten. Zolang het eindbedrag van de aanslag niet hoger wordt, kan dat in beginsel worden toegestaan. Een simpel voorbeeld. De inspecteur verhoogt bij het vaststellen van een aanslag de winst met 100.000 omdat hij vindt dat bepaalde kosten niet aftrekbaar zijn. De belastingplichtige maakt bezwaar en toont overtuigend aan dat die kosten wel degelijk aftrekbaar zijn. Je zou dan verwachten dat de aanslag wordt verminderd. Maar tijdens de bezwaarprocedure ontdekt de inspecteur dat ergens anders 100.000 aan inkomsten niet in de aangifte is opgenomen. Hij kan dan zeggen: mijn oorspronkelijke correctie was inderdaad verkeerd, maar ik handhaaf de aanslag vanwege die andere post. Dat is interne compensatie. Het aardige – of voor de belastingplichtige misschien minder aardige – is dat een belastingaanslag juridisch als één geheel wordt beschouwd. Een bezwaar tegen een aanslag opent daardoor in beginsel ook de mogelijkheid om naar andere onderdelen van die aanslag te kijken. Daarbij geldt wel een belangrijke grens: het verbod van "reformatio in peius". Die Latijnse uitdrukking betekent dat iemand door het instellen van bezwaar of beroep niet in een slechtere positie mag komen te verkeren dan wanneer hij geen bezwaar of beroep had ingesteld. Anders gezegd: interne compensatie mag ertoe leiden dat een aanslag niet wordt verlaagd, maar zij mag er niet toe leiden dat de aanslag juist hoger wordt. De inspecteur mag dus als het ware met correcties schuiven, maar niet onbeperkt. Valt een correctie van 100.000 weg en vindt hij elders een correctie van 60.000, dan kan hij die 60.000 intern compenseren. Maar hij kan de aanslag via die weg niet ineens verhogen met nog eens 20.000. Ook in beroep kan de inspecteur zich op interne compensatie beroepen. De belastingrechter kan dus oordelen dat de belastingplichtige op een bepaald punt volledig gelijk heeft en de aanslag toch in stand laten omdat op een ander punt een correctie terecht is. Dat voelt voor een belastingplichtige soms merkwaardig. Je wint de discussie, maar financieel verandert er niets. Interne compensatie is daarmee ook iets anders dan navordering of naheffing. Bij interne compensatie gaat het om de vraag of de reeds opgelegde aanslag op andere gronden in stand kan blijven. Wil de inspecteur méér belasting heffen dan het bedrag dat voorligt, dan komt hij in beginsel in een ander juridisch regime terecht en zal hij moeten voldoen aan de voorwaarden die daarvoor gelden. Dat betekent overigens niet dat de inspecteur onbeperkt nieuwe konijnen uit de hoge hoed mag toveren. Er zijn grenzen. Zo kan interne compensatie problematisch worden wanneer de inspecteur een bepaald standpunt uitdrukkelijk heeft prijsgegeven. Ook de goede procesorde speelt een rol. Een inspecteur die pas tijdens de zitting met een volledig nieuwe correctie komt waarvoor uitgebreid nieuw feitenonderzoek nodig is, kan niet zonder meer verwachten dat de rechter die nog accepteert. De belastingplichtige moet voldoende gelegenheid krijgen om zich tegen de nieuwe grond te verdedigen. Daarnaast blijven uiteraard de algemene beginselen van behoorlijk bestuur gelden. Denk bijvoorbeeld aan het vertrouwensbeginsel. Wanneer de inspecteur bewust en duidelijk heeft aangegeven dat een bepaalde post wordt geaccepteerd, kan hij daar niet altijd later via interne compensatie op terugkomen. Of daarvan sprake is, hangt sterk af van de feiten en vooral van wat de inspecteur precies heeft gezegd of gedaan. Voor de praktijk is interne compensatie vooral een waarschuwing. Wie bezwaar maakt tegen één onderdeel van een aanslag, moet zich realiseren dat daarmee soms ook andere onderdelen opnieuw in beeld komen. Een bezwaarschrift is dus niet altijd uitsluitend een aanval op de correctie van de inspecteur. Het kan ook aanleiding zijn voor de inspecteur om nog eens naar het gehele dossier te kijken. Dat betekent niet dat men dan maar geen bezwaar moet maken. Een onjuiste aanslag moet uiteraard worden bestreden. Maar vóór indiening is het verstandig om de aangifte nog eens volledig door te lopen. Is er ergens nog een zwakke plek? Is een aftrekpost discutabel? Zijn alle inkomsten aangegeven? Zijn waarderingen verdedigbaar? Dat voorkomt dat een gewonnen discussie uiteindelijk toch niets oplevert.

Interne compensatie is daarmee een van die typisch fiscale leerstukken waarbij een belastingplichtige na afloop kan zeggen: “Maar ik had toch gelijk?” Ja. Alleen niet genoeg om minder belasting te betalen. Bezwaar-en-beroep kunnen derhalve leiden tot een pyrrusoverwinning. Peter Muller Belastingadviseur Curacao peter.muller@mullertax.com

Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg?

Ik ben niet anti-Nederland. Maar jaagt Nederland zijn vermogende burgers weg? Bijvoorbeeld naar Curacao? Laat ik beginnen met iets persoonlijks: ik ben niet anti-Nederland. Mijn kritiek op het Nederlandse fiscale beleid komt niet voort uit afkeer van het land. Wel vraag ik mij af of Nederland voldoende beseft wat het doet wanneer het vermogen steeds nadrukkelijker als een beschikbare financieringsbron voor de overheid beschouwt. Een belastingstelsel moet rechtvaardig zijn. Daar hoort bij dat ook vermogende burgers bijdragen aan de samenleving. Maar rechtvaardigheid vraagt eveneens om redelijkheid, voorspelbaarheid en oog voor de gevolgen van beleid. Wie alleen berekent hoeveel een belastingmaatregel kan opleveren, zonder rekening te houden met de reacties van degenen die moeten betalen, maakt een onvolledige rekensom. De recente berichtgeving over box 3 illustreert het probleem. Volgens Accountancy Vanmorgen zou de coalitie willen overstappen naar een vermogenswinstbelasting, waarbij waardestijgingen in beginsel bij realisatie worden belast. De precieze inhoud van het nieuwe voorstel was bij publicatie echter nog niet bekend. Voorlopig gaat het dus om een politieke koers, waarvan de uitwerking nog moet blijken. Het verschil tussen vermogensaanwas en vermogenswinst is wezenlijk. Een jaarlijkse belasting over ongerealiseerde waardestijgingen kan een aanslag opleveren terwijl de belastingplichtige geen geld heeft ontvangen. Een hogere waarde op papier betaalt geen belastingrekening. Bij een vermogenswinstbelasting sluit het heffingsmoment doorgaans beter aan bij het moment waarop geld beschikbaar komt. Maar daarmee is de belangrijkste vraag nog niet beantwoord: welk fiscaal klimaat wil Nederland zijn burgers bieden? Vermogen bestaat niet uitsluitend uit geërfde rijkdom of speculatiewinsten. Het kan ook het resultaat zijn van tientallen jaren werken, ondernemen, sparen en risico dragen. Voor iemand die zijn onderneming heeft verkocht, kan dat vermogen bovendien de voorziening voor zijn oude dag vormen. Het verdient daarom een zorgvuldiger benadering dan de gedachte dat er bij vermogende burgers altijd nog wel iets te halen valt. Ook onzekerheid heeft een prijs. Mensen nemen financiële beslissingen voor de lange termijn. Zij willen weten waar zij aan toe zijn wanneer zij beleggen, investeren of hun pensioen organiseren. Wanneer de fiscale spelregels voortdurend ter discussie staan, wordt plannen moeilijker en kan het vertrouwen in de overheid afnemen. Daar komt bij dat burgers keuzes hebben. Verhuizen naar het buitenland is een ingrijpende stap, waarbij familie, taal, gezondheid en sociale banden zwaar wegen. Belastingen zijn zelden de enige reden om te vertrekken. Maar het fiscale klimaat kan wel de doorslag geven wanneer iemand toch al over een verhuizing nadenkt.

Ik beweer niet dat iedere vermogende Nederlander zijn koffers pakt. Evenmin bewijst de discussie over box 3 op zichzelf dat sprake is van een massale fiscale uittocht. Mijn zorg is dat Nederland het risico op vertrek onderschat. Wie dat risico serieus neemt, moet onderzoeken welke gevolgen het beleid heeft voor woonplaatskeuzes, investeringen en toekomstige belastingopbrengsten. Wanneer een vermogende burger vertrekt, verdwijnen overigens niet automatisch alle Nederlandse belastingclaims. Ook blijven investeringen niet noodzakelijkerwijs achterwege. Maar Nederland kan wel toekomstige bestedingen, nieuwe investeringen en een deel van zijn belastinggrondslag verliezen. Dat mogelijke verlies hoort thuis in de afweging. Solidariteit vraagt om bijdragen naar draagkracht. Zij vraagt ook om een overheid die zorgvuldig omgaat met degenen van wie zij die bijdragen verlangt. Een stabiel en evenwichtig belastingstelsel kan beide dienen. Mijn kritiek is daarom een oproep om verder te kijken dan de opbrengst van de volgende begroting. Nederland heeft er belang bij dat mensen er willen wonen, ondernemen, investeren en hun toekomst opbouwen. Ik ben niet anti-Nederland. Juist daarom vind ik dat Nederland zich moet afvragen of het met zijn fiscale beleid vermogende burgers aan zich bindt — of hun steeds meer redenen geeft om te vertrekken. Over de auteur Peter Muller is fiscaal jurist en belastingadviseur bij Muller & Associates op Curaçao. Hij adviseert sinds 1995 over Curaçaose en internationale belastingzaken en procedeert in fiscale geschillen. www.mullertax.com peter.muller@mullertax.com

Box 3: de fiscus kan niet leven van papieren winst, de belegger evenmin

De Nederlandse politiek lijkt opnieuw van koers te veranderen met box 3. Volgens Accountancy Vanmorgen zou de coalitie nu kiezen voor een vermogenswinstbelasting en afzien van belasting over nog niet gerealiseerde waardestijgingen. De precieze uitwerking is echter nog niet openbaar. Van een definitief nieuw stelsel is dus geen sprake. Het bericht wordt gepresenteerd als een beweging naar rechts. Maar achter dat politieke etiket schuilt een principiële fiscale vraag: wanneer behoort een waardestijging tot het inkomen waarover belasting moet worden betaald? Meer waard, maar niets ontvangen Bij een vermogensaanwasbelasting wordt een waardestijging jaarlijks belast, ook wanneer de belegger niets heeft verkocht. Een vermogenswinstbelasting verschuift dat moment in beginsel naar de verkoop. Rente, dividend en andere reguliere inkomsten kunnen daarbij gewoon jaarlijks worden belast. Het wetsvoorstel dat bij de Eerste Kamer ligt, combineert beide systemen: vermogensaanwas als hoofdregel en vermogenswinst voor onder meer onroerende zaken.

Dat verschil in heffingsmoment is voor de belastingplichtige bepaald geen detail. Stel dat een aandelenportefeuille stijgt van € 100.000 naar € 120.000, zonder verkoop of dividenduitkering. Er is dan € 20.000 aan waardestijging, maar geen extra geld op de bankrekening. Een belastingaanslag moet ondertussen wel met echt geld worden betaald. Bij beursgenoteerde aandelen kan de belegger een gedeelte verkopen. Maar daarmee beïnvloedt de belastingheffing zijn beleggingsbeslissing. En wanneer de koers vervolgens daalt, blijkt hoe kwetsbaar het belasten van tussentijdse waardestijgingen kan zijn. Een behoorlijke verliesverrekening is dan essentieel. Waarom geldt draagkracht niet overal hetzelfde? De Raad van State heeft bovendien gewezen op de verschillen tussen de boxen. Voor dezelfde vermogensbestanddelen kan het heffingsmoment uiteenlopen, afhankelijk van de box waarin zij vallen. De Raad vraagt waarom ongerealiseerde waardestijgingen in box 3 wel worden belast, terwijl voor vermogenswinsten in box 1 en box 2 in beginsel bij realisatie wordt aangesloten. Zulke verschillen kunnen ook fiscale structuurkeuzes uitlokken. Die kritiek verdient meer aandacht dan de vraag welke politieke partij zich winnaar mag noemen. Een belastingstelsel moet een overtuigende verklaring bieden voor verschillen in behandeling. Belasten bij verkoop heeft ook een prijs Een vermogenswinstbelasting kent eveneens nadelen. Wie belasting kan uitstellen door niet te verkopen, krijgt een fiscale reden om een belegging langer vast te houden. Ook moeten aankoopprijzen, latere investeringen en eerdere transacties soms jarenlang worden bijgehouden. De Raad van State bespreekt deze uitvoeringsproblemen en het risico van uitstelgedrag. Een verschuiving naar heffing bij verkoop vraagt daarom om zorgvuldige regels voor verliezen, schenking, overlijden en emigratie. Anders ontstaat een stelsel waarin gerealiseerde winst wordt belast, maar bepaalde waardestijgingen langdurig buiten bereik blijven. De begroting is geen definitie van inkomen Voor mij weegt zwaar dat een belastingplichtige belasting moet kunnen betalen uit opbrengsten die daadwerkelijk beschikbaar zijn. Dat pleit voor heffing over waardestijgingen bij realisatie, met een evenwichtige behandeling van verliezen. De overheid heeft begrijpelijkerwijs behoefte aan voorspelbare inkomsten. Maar de gewenste belastingopbrengst mag niet bepalen wat als inkomen wordt aangemerkt. Eerst moet er een verdedigbaar stelsel liggen; vervolgens moet de begroting daarop worden afgestemd. De fiscus kan zijn uitgaven niet betalen met papieren winst. Van de belegger mag evenmin worden verwacht dat hij dat wel kan. Over de auteur Peter Muller is fiscaal jurist en belastingadviseur bij Muller & Associates op Curaçao. Hij adviseert sinds 1995 over Curaçaose en internationale belastingzaken en procedeert in fiscale geschillen. www.mullertax.com

EMIGREREN NAAR CURACAO: VERGEET DE NEDERLANDSE AOW NIET!

omatisch dat de Nederlandse AOW-verzekering eindigt. De feitelijke situatie en de toepasselijke verzekeringsregels zijn bepalend. Voor iemand die daadwerkelijk niet meer verzekerd is, zijn de financiële gevolgen echter eenvoudig te berekenen. Voor ieder niet-verzekerd jaar wordt de uiteindelijke AOW met 2% verminderd. Tien jaar buiten de Nederlandse AOW-verzekering betekent dus in beginsel 20% minder AOW. Twintig jaar betekent 40% minder. Dat kan behoorlijk aantikken. Vooral mensen die relatief jong naar Curaçao zijn verhuisd, ontdekken soms pas vlak voor hun pensioendatum dat hun Nederlandse AOW aanzienlijk lager is dan zij hadden verwacht. De verhuizing naar Curaçao betekent overigens niet dat reeds opgebouwde AOW-rechten verdwijnen. Wie AOW heeft opgebouwd, kan die uitkering in beginsel ook ontvangen terwijl hij op Curaçao woont. De SVB behandelt wonen in het Caribische deel van het Koninkrijk voor de AOW wel als wonen buiten Nederland. De wijze van uitbetaling en de inhoudingen kunnen daardoor verschillen van de situatie van een AOW-gerechtigde die in Nederland woont. Een ander punt dat vaak wordt vergeten, is de mogelijkheid van vrijwillige verzekering. Wie Nederland verlaat en daardoor niet langer verplicht verzekerd is voor de AOW, kan onder voorwaarden de verzekering vrijwillig voortzetten. Daarbij geldt een belangrijke termijn: volgens de SVB moet men zich in beginsel binnen één jaar nadat de verplichte verzekering is geëindigd aanmelden. Daar staat uiteraard een premie tegenover. In 2026 bedraagt de premie voor vrijwillige AOW-verzekering 17,9% van het relevante inkomen, waarbij een minimum- en maximumpremie gelden. Voor 2026 noemt de SVB bedragen van minimaal € 569 en maximaal € 5.693 per jaar. Of vrijwillig verzekeren financieel aantrekkelijk is, hangt sterk af van leeftijd, inkomen, het aantal nog op te bouwen jaren en de persoonlijke omstandigheden. Dat is dus geen beslissing die uitsluitend op basis van het premiebedrag moet worden genomen. Er is bovendien nog een praktisch verschil tussen emigreren vóór en ná de AOW-leeftijd. Wie al AOW ontvangt en daarna naar het buitenland verhuist, houdt in beginsel zijn opgebouwde rechten. Wel kunnen het nettobedrag, de inhoudingen, de wijze van betaling en administratieve verplichtingen veranderen. Zo kan de SVB in bepaalde gevallen een levensbewijs verlangen.

Wie daarentegen vóór de AOW-leeftijd naar Curaçao verhuist, moet vooral kijken naar de vraag of hij na emigratie nog voor de Nederlandse AOW verzekerd blijft. Is dat niet het geval, dan stopt vanaf dat moment de verdere opbouw. Dat verschil lijkt eenvoudig, maar wordt in de praktijk nogal eens over het hoofd gezien. De conclusie is daarom niet dat emigreren naar Curaçao slecht is voor uw AOW. De juiste conclusie is dat emigratie gevolgen kán hebben voor de verdere opbouw van uw Nederlandse AOW. Wie overweegt Nederland te verlaten, doet er daarom verstandig aan vóór vertrek vast te stellen hoeveel AOW inmiddels is opgebouwd, of de verzekeringsplicht na emigratie eindigt en of vrijwillige voortzetting mogelijk en zinvol is. De zon op Curaçao is gratis. Een ontbrekend stukje AOW helaas niet. peter.muller@mullertax.com

Private equity in de accountancy: wie trekt er straks aan de touwtjes?

Private equity heeft de Nederlandse accountancy in betrekkelijk korte tijd ingrijpend veranderd. Accountantskantoren worden samengevoegd, kleinere praktijken worden opgekocht en achter steeds meer bekende namen staat inmiddels een financiële investeerder. Aanvankelijk werd daarbij vooral gesproken over de voordelen. Private equity brengt kapitaal mee. Dat geld kan worden gebruikt voor automatisering, digitalisering, kunstmatige intelligentie, uitbreiding en het aantrekken van personeel. Ook schaalvergroting kan in een sector waarin goede accountants schaars zijn voordelen hebben. Maar inmiddels komt een andere vraag steeds nadrukkelijker naar voren: past het bedrijfsmodel van private equity eigenlijk wel bij het bijzondere karakter van het accountantsberoep? Die vraag wordt urgenter nu de eerste grote private-equitypartijen alweer naar de uitgang kijken. De eerste exits komen eraan Accountancy Vanmorgen berichtte onlangs dat Waterland en Avedon de mogelijkheden onderzoeken om hun belangen in respectievelijk De Jong & Laan en Newtone te verkopen. Daarmee begint een volgende fase van de private-equitygolf. Eerst werden accountantskantoren gekocht en samengevoegd; nu moet blijken aan wie de aldus opgebouwde organisaties weer kunnen worden verkocht. Dat is geen onbelangrijk detail. Een private-equityfonds koopt een onderneming immers in beginsel niet om deze gedurende meerdere generaties te exploiteren. Het doel is waardecreatie en vervolgens, na verloop van tijd, verkoop van de investering. De AFM wees er al eerder op dat private-equitypartijen vaak werken met een exithorizon van ongeveer vijf tot zeven jaar. Juist rond zo'n exit kan de commerciële druk toenemen. En daar begint naar mijn mening het probleem. Een accountantskantoor is geen gewone onderneming Een fabrikant van schroeven mag uiteindelijk zoveel mogelijk schroeven tegen zo laag mogelijke kosten produceren. Een commerciële eigenaar die dat proces efficiënter maakt, doet in beginsel precies waarvoor een aandeelhouder is aangesteld. Bij accountants ligt dat ingewikkelder. Een accountant verkoopt niet uitsluitend een product of dienst. Hij vervult ook een maatschappelijke functie. Banken, aandeelhouders, werknemers, belastingdiensten en andere derden moeten kunnen vertrouwen op zijn oordeel. De AFM formuleert dat heel duidelijk: accountants moeten onafhankelijk zijn en mogen zich bij hun werkzaamheden niet laten leiden door commerciële of persoonlijke belangen. Zeker op Curacao weten we dat dat soms wel eens goed misgaat. En er ontstaa derhalve een principiële spanning. De investeerder wil rendement op het geïnvesteerde vermogen. De accountant moet soms juist werkzaamheden verrichten die veel tijd kosten, commercieel onaantrekkelijk zijn of zelfs tot verlies van een cliënt kunnen leiden.

Wat gebeurt er wanneer die twee belangen met elkaar botsen? Meer omzet, hogere marge, lagere kosten Het recept waarmee private equity waarde creëert is bekend: groeien, consolideren, efficiënter werken en de winstgevendheid verhogen. Op zichzelf is daar niets mis mee. Geen enkele accountantspraktijk kan structureel bestaan zonder winst te maken. Maar winstgevendheid wordt problematisch wanneer zij van randvoorwaarde tot primaire doelstelling verandert. Een controleopdracht wordt namelijk niet noodzakelijk beter wanneer er minder uren aan worden besteed. Een accountant wordt niet noodzakelijk onafhankelijker wanneer zijn commerciële targets omhooggaan. En een kantoor wordt niet automatisch professioneler wanneer met hetzelfde aantal mensen steeds meer cliënten moeten worden bediend. De AFM waarschuwt zelf voor precies dit spanningsveld. Zij noemt onder meer de wens om snel te groeien of winstgevender te worden, onzekerheid rond een toekomstige exit, risico's van hefboomfinanciering en mogelijke bedreigingen voor onafhankelijkheid en geheimhouding. De toezichthouder stelde in 2025 zelfs uitdrukkelijk dat zij bij private equity in de accountancy de risico's op dat moment zwaarder woog dan de kansen. Dat is een opmerkelijk harde waarschuwing. Wie bepaalt uiteindelijk het beleid? Een ander probleem is de zeggenschap. Formeel bestaan daarvoor regels. Bij accountantsorganisaties die wettelijke controles verrichten moet onder meer worden voldaan aan wettelijke eisen ten aanzien van het dagelijks beleid en de stemrechten. De meerderheid daarvan kan dus niet eenvoudig aan een private-equityfonds worden overgedragen. Maar juridische zeggenschap en economische macht zijn niet noodzakelijk hetzelfde. Wie het kapitaal verschaft, voorwaarden aan financiering stelt, acquisities mogelijk maakt en uiteindelijk rendement op zijn investering verwacht, hoeft niet iedere dag in de bestuurskamer te zitten om invloed op de koers van een onderneming te hebben. Ook de Raad voor Toezicht van de NBA signaleert problemen. In zijn verslag over 2024 vermeldt de raad dat bij kantoren waarbij private equity betrokken is soms moeilijk valt te achterhalen hoe de stemrechten precies zijn geregeld. In enkele gevallen werden eindoordelen daarom zelfs aangehouden. Dat zou in een beroep waarin onafhankelijkheid een kernbegrip is tot nadenken moeten stemmen. De accountant als productiemiddel Er is nog een aspect dat minder aandacht krijgt. Traditioneel was de eigenaar van een accountantskantoor meestal zelf accountant. De partners liepen commercieel risico, maar hun vermogen, reputatie en beroepsmatige verantwoordelijkheid waren rechtstreeks verbonden met het kantoor. Private equity verandert die verhouding. Het accountantskantoor wordt een investering. De praktijk vertegenwoordigt een waarde. Cliëntenportefeuilles vertegenwoordigen waarde. Terugkerende omzet vertegenwoordigt waarde. En uiteindelijk vertegenwoordigen ook de accountants en medewerkers een economische waarde in het financiële model. Daarmee dreigt een subtiele maar belangrijke verandering: het accountantskantoor is niet langer uitsluitend een professionele organisatie die toevallig ook een onderneming is, maar wordt steeds meer een onderneming waarin professionele dienstverlening het product vormt. Dat verschil lijkt klein. Het is het niet. En dan moet het kantoor weer worden verkocht Misschien is de exit wel het meest ongemakkelijke onderdeel van het gehele model. Stel dat een investeerder een accountantsorganisatie koopt, gedurende vijf jaar tientallen kleinere kantoren toevoegt, de winstgevendheid verhoogt en vervolgens zijn belang verkoopt. Wie is dan de koper? Een andere private-equitypartij? En wat moet die nieuwe eigenaar vervolgens doen om óók weer rendement te behalen? Opnieuw groeien? Opnieuw kosten besparen? Opnieuw kantoren toevoegen? Opnieuw de organisatie na enkele jaren verkopen? Er ontstaat dan het risico van een financiële estafette waarbij een accountantsorganisatie iedere paar jaar tegen een hogere waardering wordt doorgegeven en iedere volgende eigenaar opnieuw rendement uit dezelfde onderneming moet zien te halen. Ergens moet dat rendement worden verdiend. Uiteindelijk kan het alleen komen uit hogere opbrengsten, lagere kosten, grotere volumes of een combinatie daarvan. En precies daar bevindt zich de accountant die voldoende tijd moet blijven besteden aan zijn dossiers en die onafhankelijk “nee” moet kunnen zeggen wanneer dat noodzakelijk is. Het probleem zit niet in winst maken Dit is geen pleidooi voor de stelling dat accountantskantoren geen winst zouden mogen maken. Natuurlijk moeten zij commercieel gezond zijn. Ook betekent de aanwezigheid van private equity niet automatisch dat de kwaliteit van een accountantskantoor achteruitgaat. Kapitaal kan juist noodzakelijk zijn voor technologie, opleiding en innovatie. De internationale beroepsorganisatie IFAC constateerde in 2026 bovendien dat private equity inmiddels een wereldwijd verschijnsel is: meer dan duizend accountantskantoren ontvingen in het afgelopen decennium dergelijke investeringen. Maar de kernvraag blijft wie uiteindelijk aan de touwtjes trekt. Bij een normale commerciële onderneming mag het antwoord daarop in belangrijke mate luiden: de aandeelhouder. Bij een accountantsorganisatie kan dat antwoord nooit zo eenvoudig zijn. De accountant dient niet uitsluitend zijn cliënt en zeker niet uitsluitend zijn aandeelhouder. Hij vervult een functie in het maatschappelijk verkeer. Onafhankelijkheid, professioneel-kritische instelling en kwaliteit mogen daarom geen variabelen worden in een financieel model dat uiteindelijk is gericht op een succesvolle exit. Private equity kan kapitaal leveren. Maar vertrouwen laat zich niet financieren. En onafhankelijkheid hoort al helemaal niet te koop te zijn.